YETİŞKİN OYUN VE EĞLENCELERİ

Haziran 12, 2008

a.Sütlü Kemik
Akşamdan sonra ayın doğduğu (ayın aydın olduğu)zaman eşit sayıda iki eşit erkek takımıyla(15-16 yaş gurubu üzeri) oynanır. Takımın biri arpa biri buğday olarak çağrılır. 15-20 cm uzunluğunda bir kemiğin beline 60-70 cm uzunluğunda sağlam bir ip bağlanır.
İki gurup arasında avalama tavalama ile sıra alma işlemi tamamlanır. Her iki takımda kale olarak tespit edilen ye duvarsa yüzlerini duvara dayarlar. Düzlük alan yazı ise yüzü koyun yere yatarlar. Kemik atma sırasını alan guruptan bir üye her iki takımın da arkası dönük olduğu anda ipli beyaz kemiğin ipinden tutarak havada döndürür ve bütün gücüyle karanlık tarafa doğru fırlatır. Oyun başlamıştır. Her iki gurupta koşarak kemiği aramaya başlar. Kemiği bulan gurubun adı arpa ise bulan kişi”arpa buğdaya bindi “ diye bağırır. Buğday ise”buğday arpa bindi” diye bağırır. Bulan takım üyeleri karşı takım üyelerinden yakaladığına kaleye(kemiğin fırlatıldığı yere)kadar biner. Bundan sonra kemiği hep bulan taraf atar.
b.Çotulum eşşek
En az 3’er kişilik iki takımın dışarda düzlükte oynadığı bir erkek oyunudur. Yaş ortalaması 15-20 arasıdır. Çotulma iyi koşan takım başlarının avalama ve kura yoluyla belirlenir. Kaybeden tarafın en iyi koşan takım başkanınınharici ayakta kollarını birbirine geçirip kafalarını birbirine dayayarak çotulur. Takım başı ebenin görevi rakip oyuncuları çotulu olan oyuncu arkadaşlarının sırtına bindirmemek için çabalar. Binmeye çalışanların her hangi biri ebe tarafından vurulursa oyunbiter ve öbür gurup çökülür. Ebe vuramazsa ebe dahil çotulu takıma yıkılıncaya kadar binilir. Ebenin muhakkak karşı taraftan birine elini vurması gerekir. Ebe oyuncularına binenlerden ayağı yere değen olursada vurabilir. Ebeye binerlerse oyun yenilenir. Oyun böylece devam eder.
c.Aradan Geçmeliç
Oyun eşit sayıda erkeklerden oluşan iki takımla dışarda meydanda oynanır. Her iki takım karşılıklı olarak yay şeklinde dururlar. Gurubun birinden bir kişi karşı gurubun içinden yakalanmadan geçip kendi kalesine düşerse içinden geçtiği guruptan bir kişiyi esir alır. Esir alınan kişi oyun yenileninceye kadar oyuna bir daha giremez. Takımın biri bitinceye kadar oyun devam eder. Biten taraf yenilmiş sayılır. Tekrar iki takım kurulur,oyuna devam edilir.

d. Terlik Gizlenmeç
Genellikle 8-15 yaşındaki erkek ve kız çocuklar tarafından oynanan bir oyundur. Avalama tavalama ile ebe belirlenir. Ebe karışık vaziyette oyuncuları halka şeklinde oturtturur. Gözü yumulu oyuncuların arasında ebe dolaşarak elindeki terliği oyuncuların birinin bacağının arasına saklar. Saklama anı bittikten sonra oyunculardan birinin başına vurarak terliği bulmasını ister. Bu kişi terliğin saklı olduğu yeri bulursa ebe olur. Bulamazsa aynı ebe oyunu tekrarlar.
e. Ütük Kütük
2-3 yetişkin kişiyle oynanır. Kadın erkek farketmez. Kaç kişi oynayacaksa kişi başına üçer tane avuç içi kadar (8-10 cm genişlik,2-3 cm derinlikte)ev diye adlandırılan çukurlar iki sıra halinde açılırlar. Her ev için 11 tane kıh (kuru boyun pisliği) konur. Kış günleri evlerde nohut, fasulye ile de oynanır. Evlere oyun malzemesi konurken üçer üçer 3 ütük + 3 kütük + 3 yetik + al 2 fetik diye 11 adet kıh her bir ev içine konur. Avalama ile ilk oynayacak oyuncu belirlenir. İlk oyuncuda evinin birinin içindeki 11 kıhın 1ni yerine koyarak diğer 10’ nu kıh aldığı evden başlayarak teker teker sırayla dağıtır. 2. oyuncuda aynısını yapar. Böylece sırayla herkes evlerini dağıtır. Bu dağıtım sırasında kıhın en son geldiği evde çift ise (en fazla 4 çift) onu yer. Ondan önceki evlerde sırayla çift ise yer. Evlerde kıhlar bitene kadar oyun sırayla devam eder.
Herkes yediği (biriktirdiği) kıhını kendi evine ütükleyerek kor. 1 kıh eksik olan fazla olandan tamamlanır. 10’ dan aşağı olan evler tek ise tekken, çift ise çitten olur. Tamamen boş kalan evler fazla kıhı olanların biri tarafından “KIRNAK” atılarak fazla kıflarını koyarak işgal eder. Tekgen olan ev kıh dağılırken en son kıh denk gelir ise sen son kıha denk getiren yer. Üç defa yenince ev olur. Çitten olan ev hiç kimse yiyemez. Ev sahibinin birikme ambarıdır. Kırnak atılan ever kırnak atandan başkası kıh atamaz. Eğer yanlışlıkla kıh atarsa elindeki tüm kıhlar kırnağın üzerine döktürülür. Oyun böylece devam eder. Kırnak başka oyunlarda da devam eder ise her seferinde kırnak sahibi aynı kişi ve aynı ev ise birde 1, ikinci de 2, üçüncüde 3 diye çoğalır. Oyun saatlerce devam eder. Kıhı biten evsiz kalır ve oyun sonunda oyunu kayıp ettiğinden bir adet kıh ceza olarak ağzında gevdirilir.
f. Boncuk
Kumlu könlü yumuşak yaklaşık 1 kğ civarından toprakla 2 – 6 kişi tarafından kapalı veya açık yerde oynanır. Bayan oyunudur. Toprak içerisine boncuk veya para saklanarak karıştırılıp oyuncu sayısına bölünerek oynanır. Karıştırma ve boncuk saklama işlerini ebe halleder. Öbür oyuncular istedikleri yerleri alırlar. Toprak yığını içinde çıkan boncuk veya para bulan kişiye aittir. 30 –40 yıl önce kadınlar arasında çok yaygın bir kumar halinde oynanmaktayken bugün tamamen önemini yitirmiş durumdadır.
g. Aşşık
Genelde üç beş kişi ile oynanır. Tek malzemesi koyunlardan çıkarılan aşşıklardır. Her dört yüzüne göre AÇ, DOK, ÇİT, TÖK diye isim alır. Aç tarafına kurşun dökülerek ağırlaştırılmış oyuncunun vurma aşşığına GILE denir. Çocuklarda oyun büyüklerde ise kumar olarak oynanır. Oyuncuların oyun sırasında duracağı bir kale cizgisi iki üç adım ilerde aşşıkların dizildiği oyun çizgisi çizilir. Herkes eşit olmak üzere isteği sayıda aşşıkları oyun çizgisine dizerler. Önceden belirlenen ebe aşşıklarını en baş sağ tarafa dizer ve ilk atıcı odur. Dizili aşşıkların en sağ başındaki aşşığa BEY denir. Ebeden başlamak üzere herkes kılelerini kale çizgisinden dizili aşşıklara doğru fırlatırlar. Beyi vuran tüm aşşıkları alır. Ortadan bir aşşık vuran solda kalan tüm aşşıkları alır. Hiç kimse vuramazsa dizili aşşıklara en yakın olan kılenin sahibinden başlayarak en uzağa kadar aşşık tükeninceye kadar vurmak (Çıkarmak) için sırayla gılelerini atarlar. Böyle oyun devam eder. Yetişkinler kumar maksadıyla oynarsa aşşık başı belli bir para tespit edilir herkesin aşşığı belli olduğundan ütülen parayı öder aşşığını alır.
Ayrıca kumar oynamak için sini üzerinde de aşşıklarla Aç, Dok, Çit, Tök döşmelerine göre birbirinden para alınarak oynanır.
h. Çelik (Binmeli)
Oyun eşit sayıda iki takım arasında oynanan bir erkek oyunudur. . 12 – 15 cm bir çelik 60 –7 cm boyunda da bir değneği olur. 5 – 6 cm derinliğinde 20 –25 cm uzunluğunda 5 –6 cm genişliğinde kıllele tabir edilen bu çukur oyunun başlangıç yeridir. Çelik değneği takım ebeleri tarafından tutamlanarak en son tutamlayan ebenin takımı çelici olarak kıllelenin başına geçer. Diğer takım çeliğin gidebileceği, atılabileceği yerlere dağılırlar. Çelik çelindiği zaman karşı takım tarafından havada elle veya ceketle yakalanmışsa takımlar yer değiştirir. Çelinen çelik yakalanmamışsa yakalayamayan takımın içinden iyi bir atıcı çeliği kılleleye doğru atar. Kıllele ile atılan çelik arası bir değnek boyundan aşağı ise çelik tekrar takımın başka üyesi tarafından çelinir. Bir değnek boyundan fazla ise çeliği çelen; çeliğin yarısını kıllelenin çukuruna koyup dışardaki kalkkın ucuna değnekle vurarak çeliği havaya kaldırır bir lok diyerek gücünün olduğu kadar çeliğe havada vurarak kılleleden uzağa savuşturmaya çalışır. Bu vurma 2 lok, 2 lok diye çeliğin 3 sefer vurulması ile tamamlanır. Çeliğin en son vardığı yerden karşı tarafın en iyi atlayan bir oyuncusu çeliğin durduğu yerden kılleleye doğru sıçrayarak 3 adım atar ve kılleleye doğru tükürür. Tükürük kılleleye 1 değnek boyundan aşağı yetişmişse oyun tekrarlanır. Yetişmemiş ise çeliğin en son vardığı noktadan kılleleye kadar herkes karşı taraftan tuttuğu birine biner ve oyun böylece saatlerce devam eder.

i. Battı Buluk (Saklambaç)
Birden fazla kişi arasında gece ayın aydın (ayın çok ışıdığı zaman) olduğu zaman ışarıda oynanan bir erkek oyunudur. Oyuncular arasında avalama tavalama ile bir ebe seçilir ve ebeye sabit bir kale yeri belirlenir. Ebe yüzünü kaleye dönerek oyuncuların istedikleri yere saklanmalarını bekler. Saklandıklarına kanaat getirince battı buluk diye bağırarak oyunu başlatır. Oyuncuların görevi ebe görmeden kaleye düşmektir. Ebenin görevi de kaleye düşmeden oyunculardan birini görmektir. Ebenin ilk gördüğü oyuncu ebe olur. Göremezse tekrar saklanılır oyun devam eder.
j. Sekdelenbeç
Birden fazla erkeğin oynadığı dışarı oyunudur. Ebe avalama veya kura ile belirlenir. Ebeye belirlenen bir duvarda kalesi olur. Ebe kaleye sırtını yaslar orada durur. Diğer oyucular da karşısında boş alandadır. Oyun başlayınca ebe sekerek kaleden ayrılır. Ayağı ve eli ile karşı oyuncuları yakmaya çalışır. Yakılan ebe olur. Yakamaz da yorulur ayağını yere basar ise kaleye düşünceye kadar ebeyi döverler. Oyun bu şekilde devam eder.
k. Kara tavuk (Uzun Eşek)
En az üçer kişi ile iki takım arasında dışarıda oynanan bir erkek oyunudur. Kura ile iki takım arasında sıra belirlenir. Ayrıca sabit bir sayılacak rakam tespit edilir. (5’ erden 60 –70’ e kadar) yatacak takımın ebesi arkasını duvara yaslar takımın diğer üyeleri kafalarını eğilerek birbirinin bacağının arasına tıkarak bir sıra teşkil ederler. Binici takım sırayla yatanların üstüne atlayarak binmeyi tamamladığında binicinin ebeleri karatavuk 1 getir – 5 getir – 10 getir- 15 getir diye devam ederek hiç nefes almadan iki tarafın anlaştığı sayıya kadar sayar sonunda gıdı gok gok gok der inerler. Bu arada binenlerden birinin ayağı yere değer, binerken düşer veya sayan ebe ara soluk alırsa takımlar yer değiştirir. Oyun böyle devam eder gider.
l. Gol Gırmalıç
Genellikle düğünde kına yanıp yemek yendikten (gelin gitmeden bir gün önce) oynanır. Kızlar köyün yüksek ve sakin bir yerine çıkarlar iki takıma ayrılırlar. İki takım arasında 25 –30 metre mesafe olur. Takım üyeleri bir biri ile el ele tutuşurlar. Avalama ile belirlenen sıra gereği takımdan çıkan bir kız koşarak karşı takımın arasından kolları kırarak (Bağlı ellere bütün gücü ile vurarak) geçmeye çalışır. Geçerse bir tanesini esir alır takımına götürür. Geçemezse orada esir kalır. Böylece takımın biri bitinceye kadar devam eder. Üyesi biten takım kaybetmiş sayılır.
m. Sin sin
Eskiden kış mevsiminde düğünlerde veya vakit geçirmek için ateş yakılıp müzik eşliğinde üzerinden atlanarak oynanan bir oyundur. şu anda bilen ve oynayan yoktur.

n. Güreş
Karakucak sitilinde 1960 öncesi hemen her düğünde güreş tutulurdu. Güreşçiler kasaba halkından kendi kendine güreşilir. Çevre köy ve kasabalarla yarışmalı güreş organizasyonu olmazdı.
o. Cirit
Şeyh Hamzalı Türkmenlerinin ana sporudur. Cirit atı yapmak için Halep’ten özel tay getirilip yetiştirilirdi. Bu bölgenin en iyi ciritçileriydi. Aksaray Sultanhanı,Alayhan ve Ereğli Orhanlı (Çerkez Köyü)ne gelin almaya gittiklerinde oynadıkları ciritle bölgeye nam saldılar. Bunların adı anılan en meşhurları Kara İbiş,(Berekeyi kuran)Kör Nohut,Hacı Hasan Gülşen,Topal Hacı Kamber (Tuğrul) ve Hacı Emin Koçak(22-23 yaşlarında babasına ikinci hanımını Alayhan’dan getirirken sıra çakıllarda cirit oynarken at dan düşmüş ayağı üzengide takılı 3-4 km sürünmüş 5-6 yıl sonrada ölmüştür. ),Hacı Abdullah Şahin,Kara Şomar Tuğrul,Çelebi Şamma,olarak sayılabilir.

p. Düğünlerde Oyunlar
Eskiden erkeklerin düğün veya herhangi bir şenlikte çalgıcı önünde oynamaları çok ayıp sayılırdı. Erkekler cirit oynar,ata biner,sin sin oynar,tüfek tabanca sıkar,güreş tutar,eşşeğin üzerinde kabak giyer(Kabak Giyme; kız evinde yakalanan erkek tarafının bir yakını eşşeğe bindirilerek yüzü kara yağla boyanır,kafasına içi oyulmuş üzerine tozak dikilmiş kış kabağı geçirilir ve düğün alayıyla birlikte gezdirilmedir)di
İlk oynayan erkek İsmail Yıldırım’dır. Kaşıkla oynamayı askerde Konyalı arkadaşlarından öğrenmiştir. Bu ilk oyunun sonu çok hazin (bak hikayeler Kaşşıkcı)biter. Bu İşe(erkeğin oynamasına) herkes karşı çıkar. Ancak köçekler calgının önünde oynar. Bu olaydan sonra uzun müddet kimse oynamaya cesaret edemez.
Kasabamıza ilk oyunu öğretmen okulundan gelenler oynar ve hızlı gelişir. Şimdi bilen herkes karışık ve gruplar halinde oynarlar. Son birkaç yılldır yavaş yavaş halay çekme eğilimide başlamıştır.
Kadınlar def eşliğinde kaşıkla kapalı bir yerde(erkeklerin göremiyeceği)oynarlardı. Yerli defcilerden Sıvazlı(Fatma Özkan) ve Kör Habibe (Öncel)’i sayabiliriz. Onların olmadığı dönemlerde yabancı defciler getirilirdi. Şimdi ise deg dönemi kapanmıştır. Oyun havası olan her müziğe kadın ereke herkes oynamaktadır.

Niğde / Çukurkuyu

http://www.cukurkuyu.bel.tr/eglence.html

Reklamlar

2 Yanıt to “YETİŞKİN OYUN VE EĞLENCELERİ”

  1. furkan Says:

    bu oyunlar çok saçma insan gibi oyun yukleyinde oynayalım bu ne ya 1994 de oynanan oyunlar…Offf anlayın bennii….

    • okuz Says:

      Size Peter Bey mi, yoksa Furkan Bey mi dememi istersiniz, bilmiyorum.
      Sizi gerçekten anlıyorum. Ama;
      Oyunların eski olması bunların kalitesiz veya zevksiz olduğunu göstermez. Size tavsiyem herhangi bir oyunu alıp arkadaşlarınızla oynamaya çalışın. Eminim ki oyunu kavramakta ve oynamakta başlangıçta zorluk çekilse de çok hoşlanacaklardır.
      Oyunları oynayacak arkadaşınız yoksa, arkadaş edinmeye çalışın, bilgisayar başında arkadaş bulamazsınız, bulduklarınız sanaldır.
      Sokağa çıkın, oyun oynayın.
      Selam ve saygılarımla.


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: